NMN và NAD+: Hiểu về vai trò trong tuổi thọ và sức khỏe tế bào

Trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, hai phân tử NAD+ (nicotinamide adenine dinucleotide) và NMN (nicotinamide mononucleotide) đã trở thành chủ đề được giới sinh học lão hoá quan tâm đặc biệt. Bài viết này tổng hợp các kiến thức cơ bản về hai phân tử này nhằm giúp bạn đọc có cái nhìn khoa học, chính xác và bình tĩnh về một chủ đề đang có nhiều thông tin trái chiều trên Internet.

Nội dung dưới đây hoàn toàn mang tính giáo dục và không đưa ra khuyến nghị về liều lượng hay tác dụng điều trị.

1. NAD+ là gì và vì sao các nhà khoa học quan tâm?

NAD+ là một coenzyme có mặt trong hầu hết mọi tế bào sống. Coenzyme có thể được hiểu đơn giản là “trợ thủ” cần thiết để các enzyme thực hiện được chức năng của mình. NAD+ tham gia vào hàng trăm phản ứng sinh hoá, trong đó nổi bật là:

• Chuyển hoá năng lượng ở ty thể: NAD+ là chất vận chuyển điện tử then chốt trong chu trình Krebs và chuỗi hô hấp tế bào, nơi cơ thể chuyển hoá thức ăn thành ATP — “đơn vị tiền tệ” năng lượng của tế bào.
• Đồng yếu tố của nhóm enzyme sirtuin (SIRT1–SIRT7): nhóm enzyme liên quan đến điều hoà biểu sinh (epigenetics) và đáp ứng của tế bào với các điều kiện stress.
• Đồng yếu tố của PARP (poly-ADP-ribose polymerase): enzyme tham gia vào quá trình sửa chữa tổn thương DNA.
• Cơ chất của CD38: enzyme liên quan đến tín hiệu calci và hoạt động miễn dịch, đồng thời là một trong những “người tiêu thụ” NAD+ lớn nhất trong cơ thể.

Các nhóm nghiên cứu tại Harvard Medical School, Washington University in St. Louis và nhiều trung tâm khác đã ghi nhận rằng nồng độ NAD+ trong nhiều mô ở động vật có vú, bao gồm con người, có xu hướng giảm dần theo tuổi tác. Quan sát này là cơ sở cho rất nhiều hướng nghiên cứu hiện đang được triển khai.

2. NMN — tiền chất trực tiếp của NAD+

NMN (nicotinamide mononucleotide) là một trong những tiền chất (precursor) gần nhất với NAD+ trong con đường sinh tổng hợp. Chỉ với một bước enzym duy nhất — được xúc tác bởi nhóm enzyme NMNAT — NMN được chuyển thành NAD+.

NMN cũng xuất hiện tự nhiên với hàm lượng nhỏ trong một số thực phẩm thường gặp:

• Bông cải xanh
• Bắp cải
• Bơ (quả)
• Cà chua
• Đậu nành non (edamame)
• Một số loại nấm

Tuy nhiên, hàm lượng NMN trong thực phẩm là khá thấp, và các nghiên cứu về độ hấp thu, sinh khả dụng cũng như cách cơ thể phân phối NMN vẫn đang tiếp tục. Khoa học chưa có kết luận cuối cùng về nguồn bổ sung NMN tối ưu cho con người.

3. Vì sao NAD+ quan trọng với sức khỏe tế bào?

Có thể hình dung mối quan hệ giữa NAD+ và tế bào qua bốn trục chính:

Trục thứ nhất — năng lượng. Ty thể cần NAD+ để duy trì chu trình sản xuất ATP. Khi NAD+ dồi dào, các phản ứng chuyển hoá diễn ra trơn tru; khi NAD+ giảm, hiệu suất ty thể có xu hướng giảm theo.

Trục thứ hai — sửa chữa DNA. Tổn thương DNA xảy ra liên tục do tia UV, các gốc tự do, sai sót trong sao chép tế bào. PARP là enzyme tuyến đầu phát hiện và bắt đầu quá trình sửa chữa, và PARP hoạt động phụ thuộc vào NAD+.

Trục thứ ba — điều hoà biểu sinh. Sirtuin sử dụng NAD+ để “tắt” hoặc “bật” một số vùng gen nhất định, giúp tế bào phản ứng với thay đổi môi trường. Đây là cơ chế liên kết giữa lối sống (vận động, dinh dưỡng, nhịp sinh học) và biểu hiện gen.

Trục thứ tư — tín hiệu nội bào. Thông qua CD38 và các enzyme liên quan, NAD+ tham gia vào điều hoà calci, tín hiệu viêm và chức năng miễn dịch.

Khi nhìn bốn trục này cùng lúc, có thể hiểu vì sao giới khoa học xem NAD+ như một “trung tâm chuyển hoá” của tế bào.

4. Sirtuin, ty thể và khái niệm “healthspan”

Giáo sư David Sinclair (Harvard Medical School) và các cộng sự đã mô tả sirtuin như một nhóm “công tắc sống sót” giúp tế bào thích nghi với các điều kiện stress ôn hoà như hạn chế calo, tập luyện, nhịn ăn gián đoạn — những yếu tố lối sống đã được nghiên cứu từ trước khi NMN trở nên phổ biến.

Một khái niệm quan trọng thường được nhắc đến trong lĩnh vực này là healthspan (tuổi thọ khỏe mạnh) — khoảng thời gian sống không bị suy giảm đáng kể về chức năng thể chất và nhận thức. Healthspan khác với lifespan (tổng số năm sống). Khoa học hiện đại về lão hoá tập trung nhiều vào healthspan: chất lượng của những năm tháng, chứ không chỉ số lượng.

5. Những yếu tố lối sống có liên quan đến chuyển hoá NAD+

Trước khi cân nhắc bất kỳ sản phẩm bổ sung nào, các thói quen sau đây đã được ghi nhận rộng rãi trong y học lối sống:

• Ngủ đủ và đều giờ. Nhịp ngày-đêm điều phối nhiều enzyme trong con đường chuyển hoá NAD+.
• Vận động đều đặn — kết hợp aerobic và kháng lực. Tập luyện là một trong những tín hiệu tự nhiên giúp kích hoạt các con đường liên quan đến sức khỏe ty thể.
• Chế độ ăn cân bằng, ưu tiên rau xanh, đạm chất lượng, chất béo lành mạnh; hạn chế đường tinh luyện và thực phẩm siêu chế biến.
• Quản lý stress mãn tính. Stress kéo dài có liên quan đến hoạt động tăng của CD38, một enzyme tiêu thụ NAD+.
• Hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc. Cả hai đều làm gia tăng stress oxy hoá.

Đây là nền tảng không thể thay thế bằng bất cứ sản phẩm nào.

6. Về các sản phẩm bổ sung NMN

Hiện nay trên thị trường trong nước và quốc tế có nhiều sản phẩm bổ sung chứa NMN ở các dạng khác nhau — bột pha, viên nang, viên ngậm. Một ví dụ tại Việt Nam là Yang NMN 15000, được phân phối cho người tiêu dùng quan tâm đến việc bổ sung NMN vào chế độ chăm sóc sức khỏe tổng thể, bên cạnh lối sống và dinh dưỡng cân bằng.

Khi tìm hiểu bất kỳ sản phẩm bổ sung NMN nào, người tiêu dùng có thể cân nhắc các yếu tố khách quan sau:

• Có giấy công bố sản phẩm tại cơ quan có thẩm quyền hay không.
• Có Certificate of Analysis (CoA) từ phòng kiểm nghiệm độc lập hay không.
• Minh bạch về thành phần, hàm lượng, hạn sử dụng trên nhãn.
• Điều kiện bảo quản theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Chính sách và uy tín của nhà phân phối.

Sản phẩm bổ sung dinh dưỡng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Quyết định sử dụng nên được đưa ra sau khi trao đổi với nhân viên y tế, đặc biệt với những người đang có bệnh nền, đang dùng thuốc điều trị, hoặc thuộc các nhóm đối tượng đặc biệt.

7. Tóm lại

NAD+ là một coenzyme thiết yếu cho hoạt động của tế bào, tham gia vào năng lượng, sửa chữa DNA, điều hoà biểu sinh và tín hiệu nội bào. Nồng độ NAD+ có xu hướng giảm theo tuổi tác, và NMN là một tiền chất gần nhất của NAD+ đang được giới khoa học nghiên cứu tích cực.

Khoa học về lão hoá là một lĩnh vực trẻ và thay đổi nhanh. Các kết quả nghiên cứu, đặc biệt ở người, cần được đọc với tinh thần phê phán và cập nhật. Cách tiếp cận hợp lý nhất cho sức khỏe tế bào vẫn là kết hợp những nền tảng đã được chứng minh qua nhiều thập kỷ — dinh dưỡng cân bằng, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc, quản lý stress — với những hiểu biết mới từ sinh học phân tử.

Gợi ý đọc thêm (nguồn học thuật)

• Cantó C, Menzies KJ, Auwerx J. NAD+ Metabolism and the Control of Energy Homeostasis — A Balancing Act between Mitochondria and the Nucleus. Cell Metabolism, 2015.
• Yoshino J, Baur JA, Imai S. NAD+ Intermediates: The Biology and Therapeutic Potential of NMN and NR. Cell Metabolism, 2018.
• Rajman L, Chwalek K, Sinclair DA. Therapeutic Potential of NAD-Boosting Molecules: The In Vivo Evidence. Cell Metabolism, 2018.
• Verdin E. NAD+ in Aging, Metabolism, and Neurodegeneration. Science, 2015.

Thông tin chỉ mang tính giáo dục, không thay thế tư vấn y tế. Vui lòng tham khảo bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung.