Gen NPC1L1, hấp thu cholesterol và tôm, trứng, phytosterol: vì sao mâm cơm người Việt phản ứng khác nhau

Có người Việt ăn ba quả trứng vịt lộn mỗi tuần, ăn tôm hấp gần như mỗi ngày, thi thoảng có món lòng heo cuối tuần — nhưng đi xét nghiệm máu thì LDL cholesterol vẫn nằm trong giới hạn an toàn. Có người khác chỉ ăn một quả trứng mỗi sáng, ăn rất ít hải sản, vậy mà LDL vẫn cứ trườn lên trên 160 mg/dL. Có người uống một viên ezetimibe (Zetia, Ezetrol) thì LDL giảm cả 30% chỉ sau hai tháng, người khác thì gần như không thấy thay đổi. Vì sao lại có sự khác biệt rõ rệt đến vậy?

Một phần lớn câu trả lời nằm ở một protein bé xíu nhưng đóng vai trò “cổng vào” của cholesterol vào cơ thể: NPC1L1 (Niemann-Pick C1-Like 1). Đây là gen quyết định bao nhiêu cholesterol trong bữa ăn — và trong mật do gan tiết ra — thực sự được hấp thu qua thành ruột non vào máu. NPC1L1 cũng chính là đích tác động của ezetimibe, là điểm cạnh tranh của phytosterol (sterol thực vật) trong các loại dầu thực vật, hạt và đậu, và là một trong những “công tắc” then chốt giải thích vì sao đáp ứng cholesterol của mỗi người Việt với cùng một mâm cơm lại khác nhau đến vậy.

Bài viết này mang tính giáo dục, không thay thế tư vấn của bác sĩ. Đừng tự bỏ thuốc hạ mỡ máu hay tự bổ sung phytosterol liều cao mà chưa trao đổi với chuyên gia y tế, đặc biệt nếu bạn đã có chẩn đoán rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc theo toa.

1. Vì sao gen NPC1L1 đáng để người Việt quan tâm

Trong mâm cơm người Việt, cholesterol và chất béo bão hoà đến từ rất nhiều nguồn quen thuộc: trứng vịt lộn, trứng gà, lòng heo, óc heo, tim, cật, gan, tôm, mực, cá nhỏ ăn cả đầu, mỡ heo, da gà, da vịt, sữa đặc trong cà phê, bánh trung thu, bánh bao nhân thịt, xôi gấc, xôi xéo có mỡ hành. Bên cạnh đó là rất nhiều nguồn phytosterol thực vật mà ít người để ý: sữa đậu nành, đậu phụ, đậu xanh, mè (vừng), yến mạch, dầu thực vật, hạt hướng dương, hạt điều, hạt bí.

Người Việt thành thị đang đối mặt với một dịch lipid máu thầm lặng: theo Điều tra Quốc gia về Yếu tố Nguy cơ Bệnh Không Lây nhiễm (STEPS) năm 2015, khoảng 30–35% người trưởng thành Việt Nam có ít nhất một chỉ số mỡ máu bất thường, và tỉ lệ này tiếp tục tăng theo đô thị hoá và thay đổi khẩu phần. Trong bối cảnh đó, hiểu được “cổng vào” cholesterol — NPC1L1 — và những lựa chọn dinh dưỡng tác động lên nó là một bước đi rất thực dụng để bảo vệ tim mạch lâu dài.

Điều thú vị là NPC1L1 không chỉ ảnh hưởng đến cholesterol từ thức ăn (chiếm khoảng 25% lượng cholesterol vào máu) mà còn ảnh hưởng đến tái hấp thu cholesterol từ mật (chiếm khoảng 75% còn lại). Nói cách khác, đây là một protein mà bữa ăn, gan và đường ruột “gặp gỡ” nhau mỗi ngày — và những biến thể di truyền nhỏ ở gen này có thể tạo ra khác biệt rất rõ về LDL cholesterol theo thời gian.

2. Nhắc lại cơ chế sinh hoá: cholesterol vào cơ thể như thế nào

Cholesterol trong cơ thể đến từ hai nguồn:

• Cholesterol nội sinh: gan và các mô khác tự tổng hợp, ước tính khoảng 700–900 mg/ngày ở người trưởng thành. Đây là con đường mà statin tác động (ức chế HMG-CoA reductase, gen HMGCR).
• Cholesterol ngoại sinh: từ bữa ăn (250–500 mg/ngày tuỳ khẩu phần) và từ mật do gan tiết vào ruột non (khoảng 1.000 mg/ngày, phần lớn được tái hấp thu).

Ở ruột non — đặc biệt là phần tá tràng và hỗng tràng — cholesterol tự do trong lòng ruột không thể tự khuếch tán qua màng tế bào ruột (enterocyte). Nó cần một “cổng” để được vận chuyển vào trong. Cổng đó chính là NPC1L1, một protein xuyên màng nằm ở mặt đỉnh (apical) của enterocyte, hướng vào lòng ruột.

Cơ chế hoạt động đại khái như sau:

1. Cholesterol và phytosterol trong mixed micelle (hạt micelle hỗn hợp do muối mật tạo ra) tiếp xúc với mặt đỉnh enterocyte.
2. NPC1L1 nhận diện và đưa cholesterol vào tế bào qua quá trình clathrin-mediated endocytosis.
3. Trong tế bào, cholesterol được ester hoá bởi ACAT2, gói vào chylomicron cùng với triglyceride và apoB-48, rồi bài tiết vào hệ bạch huyết và sau đó vào máu.
4. Một phần phytosterol cũng đi qua NPC1L1, nhưng đa số bị “đẩy ngược” trở lại lòng ruột bởi cặp protein ABCG5/ABCG8 — đây là lý do người bình thường chỉ hấp thu khoảng 5% phytosterol so với 40–60% cholesterol.

Ezetimibe — phát hiện trước khi cả NPC1L1 được mô tả về mặt sinh học — hoạt động bằng cách bám vào NPC1L1 và chặn quá trình endocytosis này. Liều 10 mg/ngày của ezetimibe có thể giảm hấp thu cholesterol khoảng 50–60%, dẫn đến giảm LDL trung bình 15–20%. Phytosterol từ thực phẩm, ở liều 2 g/ngày, cạnh tranh hấp thu với cholesterol qua NPC1L1 và giảm LDL trung bình 8–10% (Ras et al., Br J Nutr 2014; meta-analysis hơn 124 nghiên cứu).

3. Gen NPC1L1 và các biến thể chính

Gen NPC1L1 nằm trên nhiễm sắc thể 7p13, dài khoảng 29 kb, mã hoá protein 1.332 acid amin với 13 vùng xuyên màng. Cho đến nay, đã có hơn 70 biến thể được mô tả, trong đó có vài SNP quan trọng về mặt lâm sàng và dinh dưỡng:

3.1. rs41279633 — biến thể “mất chức năng” (loss-of-function)

Đây là biến thể được công bố trong nghiên cứu landmark của Stitziel và cộng sự (NEJM 2014). Nhóm tác giả phân tích trên hơn 113.000 người và phát hiện những người mang ít nhất một bản sao biến thể mất chức năng của NPC1L1 (tần suất ~1 trên 650) có:

• LDL cholesterol trung bình thấp hơn khoảng 12 mg/dL (~0,31 mmol/L) so với người không mang biến thể.
• Nguy cơ bệnh mạch vành (CAD) giảm khoảng 53%.

Đây là bằng chứng “Mendelian randomization” mạnh mẽ rằng ức chế NPC1L1 suốt đời — dù qua di truyền hay qua thuốc — có thể giảm rõ rệt biến cố tim mạch. Phát hiện này đã hỗ trợ kết quả của thử nghiệm IMPROVE-IT công bố cùng năm 2015 (Cannon et al., NEJM): thêm ezetimibe vào simvastatin giảm thêm 6,4% biến cố tim mạch lớn ở bệnh nhân sau hội chứng vành cấp.

3.2. rs2072183 (Y10X) và rs217386

Hai SNP phổ biến hơn nhiều, hiện diện ở hàng chục phần trăm dân số. Nhiều nghiên cứu cho thấy chúng liên quan đến mức độ đáp ứng của LDL với ezetimibe, với chế độ ăn ít cholesterol và với phytosterol bổ sung. Ví dụ, một nghiên cứu trên 928 người Iceland (Hegele et al., Atherosclerosis 2005) ghi nhận biến thể minor của rs2072183 đi kèm LDL cao hơn nhẹ và đáp ứng với chế độ ăn ít chất béo bão hoà mạnh hơn.

3.3. rs7791240, rs10234070, rs11763759

Là các SNP intronic được tìm thấy trong các GWAS lipid máu (Willer et al., Nat Genet 2013, n > 188.000) với ảnh hưởng nhỏ nhưng có ý nghĩa thống kê đến LDL. Một số nghiên cứu trong cộng đồng Đông Á (Han Chinese, Nhật Bản) cho thấy tần suất allele và độ liên kết hơi khác so với người châu Âu, gợi ý cần các nghiên cứu cụ thể trên người Việt.

3.4. Tần suất ở người châu Á và Việt Nam

Dữ liệu trực tiếp trên người Việt còn khan hiếm. Tuy nhiên, dữ liệu từ 1000 Genomes và gnomAD cho thấy:

• Biến thể mất chức năng hiếm (như rs41279633) hiện diện ở <0,2% người Đông Á.
• Các SNP phổ biến (rs2072183, rs217386) có tần suất allele khoảng 20–40% ở người Đông Á — tức là phần lớn người Việt mang ít nhất một bản sao biến thể này theo lý thuyết.

Điều này có nghĩa là: với rất nhiều người Việt, cách cơ thể “đón cholesterol” ở ruột không giống nhau hoàn toàn, và đáp ứng của LDL với cùng một thay đổi dinh dưỡng cũng sẽ khác nhau.

4. Dinh dưỡng tương tác với NPC1L1 ra sao

4.1. Phytosterol — đối thủ cạnh tranh của cholesterol

Phytosterol (β-sitosterol, campesterol, stigmasterol) và stanol có cấu trúc rất giống cholesterol. Khi vào ruột, chúng tranh chỗ với cholesterol ở NPC1L1 và mixed micelle, đẩy cholesterol trở về lòng ruột để bài tiết qua phân. Đồng thuận hiện nay (American Heart Association, European Society of Cardiology, National Lipid Association):

• Liều 1,5–3 g phytosterol/ngày từ thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung giảm LDL trung bình 6–12%, hiệu ứng đạt đỉnh ở khoảng 2 g/ngày.
• Hiệu ứng cộng tác với statin và với chế độ ăn ít chất béo bão hoà.
• Đáp ứng cá nhân khác biệt rõ rệt, một phần do biến thể NPC1L1 và ABCG5/ABCG8.

4.2. Chất xơ hoà tan — bắt giữ acid mật

Yến mạch (beta-glucan), psyllium, đậu xanh, đậu đen, táo, lê chứa chất xơ hoà tan tạo gel trong ruột, bắt giữ acid mật và cholesterol, ép gan dùng cholesterol để tổng hợp acid mật mới. Liều 3 g beta-glucan/ngày từ yến mạch giảm LDL trung bình khoảng 5–7% (FDA-approved health claim từ 1997).

4.3. Polyphenol trà xanh — ức chế hoạt động NPC1L1

Catechin (EGCG, EGC, ECG) của trà xanh có khả năng ức chế biểu hiện NPC1L1 ở enterocyte trong các nghiên cứu in vitro và trên động vật. Một số thử nghiệm lâm sàng nhỏ trên người ghi nhận uống 5–7 tách trà xanh mỗi ngày giảm LDL trung bình 5–10%, dù bằng chứng vẫn còn hỗn hợp.

4.4. Saponin — đậu nành và mật ong

Saponin trong đậu nành, đậu phộng, mè và một số loại hạt liên kết với cholesterol trong lòng ruột tạo phức không tan, giảm hấp thu. Đây là một trong vài cơ chế giải thích vì sao chế độ ăn nhiều đậu nành (Nhật Bản, Hàn Quốc, một số vùng Việt Nam) đi kèm LDL trung bình thấp hơn.

4.5. Cholesterol thực phẩm — ảnh hưởng cá nhân hoá

Đây là điểm gây tranh cãi nhất. Hướng dẫn dinh dưỡng Mỹ 2015 đã bỏ ngưỡng giới hạn cholesterol thực phẩm 300 mg/ngày vì bằng chứng quần thể cho thấy ảnh hưởng tổng thể nhỏ. Nhưng ở cấp độ cá nhân, đáp ứng rất khác nhau. Người ta phân loại lỏng lẻo thành:

• Hyporesponder (khoảng 60–70%): ăn thêm 200–300 mg cholesterol/ngày, LDL gần như không đổi.
• Hyperresponder (khoảng 30–40%): cùng lượng cholesterol thêm vào, LDL tăng 10–20 mg/dL.

Biến thể NPC1L1 (cùng với APOE — đã có bài riêng — và biến thể tổng hợp cholesterol ở gan) là một trong những yếu tố quyết định bạn rơi vào nhóm nào.

5. Bằng chứng nghiên cứu

Một số mốc nghiên cứu quan trọng nên biết:

• Altmann et al., 2004, Science — phát hiện NPC1L1 là đích của ezetimibe; chuột knockout NPC1L1 giảm hấp thu cholesterol 70%.
• Cohen et al., 2006, PNAS — phát hiện các biến thể mất chức năng hiếm của NPC1L1 ở người, đi kèm LDL thấp.
• Stitziel et al., 2014, NEJM — nghiên cứu trên 113.000 người, biến thể LOF NPC1L1 giảm LDL 12 mg/dL và giảm 53% nguy cơ bệnh mạch vành.
• Cannon et al., 2015, NEJM (IMPROVE-IT) — thêm ezetimibe vào simvastatin giảm thêm biến cố tim mạch ở bệnh nhân sau hội chứng vành cấp, lần đầu chứng minh non-statin lipid-lowering có lợi ích lâm sàng.
• Ras et al., 2014, Br J Nutr — meta-analysis 124 thử nghiệm, phytosterol/stanol 1,5–3 g/ngày giảm LDL 6–12%, hiệu ứng đạt đỉnh khoảng 2 g/ngày.
• Willer et al., 2013, Nat Genet — GWAS lipid trên 188.000 người, xác nhận locus NPC1L1 ảnh hưởng đến LDL toàn quần thể.

Tổng hợp lại, NPC1L1 là một trong vài đích lipid được hỗ trợ bởi cả ba loại bằng chứng “vàng”: di truyền tự nhiên (Mendelian randomization), thuốc (ezetimibe), và can thiệp dinh dưỡng (phytosterol, chất xơ hoà tan).

6. Kết nối với ẩm thực và lối sống Việt

6.1. Những món Việt rất giàu cholesterol

Một số món truyền thống có hàm lượng cholesterol đặc biệt cao (xấp xỉ, mỗi 100 g phần ăn được):

6.2. Những nguồn phytosterol quen thuộc

Tin tốt là phytosterol có rất nhiều trong thực phẩm thực vật người Việt vẫn dùng hàng ngày (mg/100 g xấp xỉ):

Bằng các bữa ăn thực, khó đạt 2 g phytosterol/ngày chỉ từ thực phẩm thông thường (trung bình khẩu phần Việt khoảng 250–400 mg/ngày). Để đạt mức “trị liệu”, có thể cần các sản phẩm bổ sung như margarine phytosterol (Becel pro.activ, Flora pro.activ — phổ biến hơn ở châu Âu/Singapore) hoặc viên uống chuyên dụng.

6.3. Sữa đậu nành — một lợi thế “tự nhiên” của bữa sáng Việt

Một ly sữa đậu nành không đường (250 ml) cung cấp khoảng 30–40 mg phytosterol, kèm theo saponin, isoflavone, chất xơ hoà tan và protein đậu nành. Uống đều đặn 1–2 ly/ngày, kết hợp với chế độ ăn lành mạnh, có liên quan đến LDL thấp hơn 4–6% trong nhiều nghiên cứu quan sát ở Đông Á.

7. Kế hoạch hành động thực tế cho người Việt

Dù bạn chưa làm xét nghiệm gen, vẫn có cách tiếp cận thực dụng:

• Đo nền: làm bộ lipid máu (TC, LDL, HDL, triglyceride, non-HDL). Lý tưởng đo cả ApoB. Lưu lại kết quả.
• Thử 8–12 tuần thay đổi dinh dưỡng có chủ đích (xem thực đơn mẫu bên dưới).
• Đo lại và xem LDL giảm bao nhiêu. Đây là “thử nghiệm n=1” tốt nhất mà bạn có thể tự làm, và nó cho biết bạn thuộc nhóm đáp ứng mạnh hay yếu hơn xét nghiệm gen nhiều.

7.1. Thực đơn mẫu một ngày (định hướng giảm LDL qua trục NPC1L1)

Bữa sáng:

• 1 bát yến mạch nấu (40 g yến mạch khô) với 1 muỗng canh mè rang, 1/2 quả chuối, vài lát hạt điều.
• 1 ly sữa đậu nành không đường 250 ml.

Bữa trưa:

• 1 chén cơm gạo lứt hoặc cơm trắng + cơm thêm 1 muỗng đậu xanh.
• 1 phần cá hồi/cá thu/cá basa nướng giấy bạc với dầu mè + gừng (~100 g).
• 1 đĩa rau cải xanh luộc + 1 chén canh đậu phụ rong biển.
• Trái cây tráng miệng: 1/2 quả táo hoặc 1 quả cam.

Bữa xế: 1 nắm nhỏ hạt hướng dương + 1 quả lê.

Bữa tối:

• 1 phần đậu phụ rim cà chua (1/2 bìa đậu, không chiên ngập dầu).
• Rau muống/rau cải/rau ngót xào nhẹ với dầu cám gạo hoặc dầu mè.
• 1 chén canh bí đỏ đậu xanh.
• Không ăn trứng vịt lộn buổi tối; nếu muốn, dùng 1 quả trứng gà luộc.

Nếu uống cà phê: 1 ly cà phê đen hoặc cà phê sữa đậu nành không đường buổi sáng. Hạn chế sữa đặc và bột kem béo.

7.2. Bốn thay đổi cụ thể với “món ruột” của người Việt

1. Trứng vịt lộn: từ 3–4 quả/tuần → 1 quả/tuần nếu bạn là hyperresponder hoặc LDL > 130 mg/dL.
2. Lòng heo, óc heo, tim cật: hạn chế xuống tối đa 1 bữa/tháng; ưu tiên dịp đặc biệt.
3. Mỡ heo trong xào, chiên: thay bằng dầu mè, dầu cám gạo, dầu ô-liu nguyên chất (phytosterol cao + ít bão hoà hơn).
4. Bánh ngọt, sữa đặc trong cà phê: giảm dần. Đường tinh luyện và chất béo trans/bão hoà cộng hưởng tăng LDL và triglyceride.

7.3. Cảnh báo về việc lạm dụng phytosterol

Phytosterol bổ sung liều cao (>3 g/ngày) không tăng thêm lợi ích, có thể giảm hấp thu beta-carotene và vitamin tan trong dầu, và rất nguy hiểm cho người mắc sitosterolemia (bệnh hiếm do đột biến ABCG5/ABCG8 khiến phytosterol tích tụ trong máu). Người có tiền sử gia đình bệnh tim mạch sớm bất thường nên trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung phytosterol đậm đặc.

8. Có nên xét nghiệm gen NPC1L1 không?

Câu trả lời thực dụng: chưa cần thiết với phần lớn người Việt. Lý do:

• Các biến thể “mất chức năng” có hiệu ứng lâm sàng lớn rất hiếm (<0,2% dân số Đông Á).
• Các biến thể phổ biến (rs2072183, rs217386) có hiệu ứng nhỏ, không đủ để thay đổi quyết định điều trị.
• Xét nghiệm lipid máu định kỳ và thử nghiệm dinh dưỡng cá nhân (“thử-và-đo” trong 8–12 tuần) cho thông tin hữu ích hơn về đáp ứng thực của bạn.

Tuy nhiên, xét nghiệm gen có thể có ích trong một số tình huống:

• Tiền sử gia đình tăng cholesterol có tính gia đình (FH) hoặc bệnh tim mạch sớm — nên ưu tiên test gen LDLR, APOB, PCSK9 trước, NPC1L1 chỉ là phụ trợ.
• LDL “kháng trị” với statin và chế độ ăn — biết được bạn có biến thể giảm đáp ứng ezetimibe/phytosterol giúp bác sĩ chọn thuốc khác (bempedoic acid, PCSK9 inhibitor).
• Người tham gia chương trình dinh dưỡng cá nhân hoá toàn diện (Nutrigenomix, 23andMe + Promethease, các phòng khám cao cấp): NPC1L1 thường nằm trong panel lipid.

Nếu làm, hãy chọn lab có chứng nhận (CLIA/CAP hoặc tương đương) và đọc kết quả cùng bác sĩ/chuyên gia di truyền — không nên tự thay đổi thuốc dựa trên báo cáo từ dịch vụ tiêu dùng.

9. Q&A — những hiểu lầm thường gặp

9.1. “Bỏ trứng để giảm cholesterol có hiệu quả không?”

Tuỳ người. Nếu bạn là hyporesponder (60–70% dân số), bỏ trứng gần như không thay đổi LDL — bạn đang loại bỏ một nguồn dinh dưỡng tốt (choline, lutein, protein chất lượng cao) mà không thu được lợi ích lipid đáng kể. Nếu bạn là hyperresponder hoặc có biến thể NPC1L1/APOE nhạy cảm, giảm trứng (đặc biệt trứng vịt lộn vốn rất giàu cholesterol) có thể mang lại khác biệt rõ. Cách tốt nhất: thử và đo.

9.2. “Margarine phytosterol có an toàn không?”

An toàn với người trưởng thành khoẻ mạnh ở liều 1,5–3 g/ngày. Không khuyến nghị cho trẻ em (nguy cơ giảm beta-carotene và can thiệp vào tổng hợp hormone steroid đang phát triển), phụ nữ mang thai/cho con bú (thiếu dữ liệu) và người sitosterolemia (cấm).

9.3. “Ezetimibe và phytosterol có cộng dồn tác dụng không?”

Không nhiều. Cả hai cùng nhắm vào NPC1L1 (theo các cơ chế khác nhau nhưng cùng điểm đến). Khi đã dùng ezetimibe, bổ sung phytosterol thêm chỉ mang lại lợi ích nhỏ. Người chưa dùng thuốc nhưng muốn giảm LDL bằng dinh dưỡng: phytosterol vẫn là lựa chọn rất hợp lý.

9.4. “Tôm và mực giàu cholesterol thì có phải kiêng tuyệt đối không?”

Không. Tôm và mực có cholesterol khá cao nhưng rất ít chất béo bão hoà (thủ phạm chính làm tăng LDL ở cấp quần thể) và giàu omega-3, taurin, astaxanthin. Người Việt có thể ăn 100–150 g/lần, 2–3 lần/tuần, ưu tiên chế biến hấp/luộc thay vì chiên ngập dầu.

9.5. “Sữa đậu nành có làm tăng oestrogen không?”

Isoflavone đậu nành là phytoestrogen yếu — yếu hơn oestrogen người vài trăm lần. Các nghiên cứu lớn không cho thấy ảnh hưởng tiêu cực ở liều bình thường (1–2 ly sữa đậu nành/ngày). Lợi ích trên LDL và sức khoẻ xương ở phụ nữ mãn kinh thường vượt trội rủi ro lý thuyết này.

Tóm lại

• NPC1L1 là “cổng vào” của cholesterol và phytosterol ở ruột non — quyết định bạn hấp thu bao nhiêu cholesterol từ trứng, tôm, lòng heo và từ mật do gan tiết ra.
• Biến thể mất chức năng hiếm của NPC1L1 giảm 53% nguy cơ bệnh mạch vành (NEJM 2014), trong khi các biến thể phổ biến hơn (~20–40% người Đông Á) ảnh hưởng nhỏ nhưng có thật đến LDL và đáp ứng với chế độ ăn.
• Dinh dưỡng tác động lên NPC1L1 qua bốn trục: phytosterol thực vật, chất xơ hoà tan, polyphenol trà xanh, saponin đậu nành.
• Người Việt có lợi thế tự nhiên là sữa đậu nành, đậu phụ, mè, yến mạch, rau lá xanh — nhưng cần điều chỉnh tần suất các “đặc sản” giàu cholesterol như trứng vịt lộn, óc heo, lòng heo.
• Xét nghiệm gen chưa phải bước đầu tiên; làm lipid máu, thử thay đổi dinh dưỡng 8–12 tuần và đo lại là cách thực tế nhất để biết bạn thuộc nhóm đáp ứng nào.

Gợi ý đọc thêm (nguồn học thuật)

• Altmann SW, Davis HR Jr, Zhu LJ, et al. (2004). Niemann-Pick C1 Like 1 protein is critical for intestinal cholesterol absorption. Science, 303(5661): 1201–1204. PubMed
• Cohen JC, Pertsemlidis A, Fahmi S, et al. (2006). Multiple rare variants in NPC1L1 associated with reduced sterol absorption and plasma low-density lipoprotein levels. PNAS, 103(6): 1810–1815. PubMed
• Stitziel NO, Won HH, Morrison AC, et al. (2014). Inactivating mutations in NPC1L1 and protection from coronary heart disease. New England Journal of Medicine, 371(22): 2072–2082. NEJM
• Cannon CP, Blazing MA, Giugliano RP, et al. (2015). Ezetimibe added to statin therapy after acute coronary syndromes (IMPROVE-IT). New England Journal of Medicine, 372(25): 2387–2397. NEJM
• Ras RT, Geleijnse JM, Trautwein EA (2014). LDL-cholesterol-lowering effect of plant sterols and stanols across different dose ranges: a meta-analysis of randomised controlled studies. British Journal of Nutrition, 112(2): 214–219. PubMed
• Willer CJ, Schmidt EM, Sengupta S, et al. (2013). Discovery and refinement of loci associated with lipid levels. Nature Genetics, 45(11): 1274–1283. PubMed
• Gylling H, Plat J, Turley S, et al. (2014). Plant sterols and plant stanols in the management of dyslipidaemia and prevention of cardiovascular disease. Atherosclerosis, 232(2): 346–360. PubMed
• Davis HR Jr, Lowe RS, Neff DR (2011). Effects of ezetimibe on atherosclerosis in preclinical models. Atherosclerosis, 215(2): 266–278. PubMed